تبلیغات
ABOLFAZL VAZIRY - کوه، بزکوهی، و انسان
 
ABOLFAZL VAZIRY
آسوده دلان را غم شوریده سران نیست....
صفحه نخست            تماس با مدیر            پست الکترونیک           RSS            ATOM
درباره وبلاگ


ابولفضل وزیری
abolfazl00@yahoo.com

مدیر وبلاگ : ابولفضل وزیری
نویسندگان
نظرسنجی
نظر شما در بارهی این وبلاگ چیست








کوه، بزکوهی، و انسان

دسته : (فرهنگی- تاریخی) توسط اتانس در ۲۸-۱۲-۱۳۸۸

پرورش دام، سرآغاز تحولی سرنوشت‌ساز در زندگی انسان و نقطه‌ی عطفی در شکل‌گیری تمدن بوده است. انسان، با اهلی کردن بزکوهی توانست از کار طاقت‌فرسای تعقیب و شکار بیاساید و فرصتی برای خود فراهم سازد تا به ابداع و اختراع و فرهنگ سازی برسد. قراین حاکی از آن است که اهلی کردن دام، از سرزمین ایران آغاز شده است؛ و تصویر بز بر سفالینه‌های شوش، از هزاره‌ی چهارم پیش از میلاد، حکایت از آن دارد که این حیوان کوه‌زی چه اهمیتی برای بشر داشته است. نقش مایه‌های پازن یا بزکوهی در دیگر آثار یافت شده‌ی باستانی، از سیلک کاشان تا شهر سوخته‌ی زابل، و بر دست بافته‌های هنرمندانه‌ی قالی‌بافان و پارچه‌بافان دوران کهن، از طرح‌های مورد علاقه‌ی استادان گم نام ایران زمین بوده است.

جالب توجه آن‌که قدیمی‌ترین « نقش متحرک»(یا به گفته‌ای «پدر سینما») با نقش یک بز که به یک درخت نزدیک می شود، در میان آثار تمدنی شهر سوخته (مربوط به حدود پنج هزار سال پیش) یافت شده‌است.هم چنین یکی از کهن‌ترین منظومه‌های ایرانی،«مناظره‌ی بز و نخل»(دو نماد باروری/و نماد دو شیوه‌ی دام‌داری و کشاورزی) است.

استاد باستانی پاریزی، در یکی از کتاب‌های خود مطالب تاریخی جالب توجهی درباره‌ی نقش بز در جامعه‌ی ایران نوشته است.هم‌چنین سیروس پرهام، در کتاب باارزش«دست‌بافته‌های عشایری و روستایی فارس» اشاره‌ای به نقش بز در طراحی‌های قدیم ایران دارد. در زیر ، مطلبی را در مورد اهلی کردن بز و پیشینه‌ی آن که به کوهستان زاگرس مربوط است می‌خوانید:

تغییر در نحوه بهره بردارى انسان کهن از جانوران

دگرگونى سرنوشت ساز

در حدود ده هزار سال پیش رابطه انسان با یکى از جانوران پیرامونش به نحوى سرنوشت ساز دستخوش دگرگونى شد. این انسان کهن در بخش هاى پراکنده اى از کوهستان بزرگ زاگرس، از شمال شرقى عراق تا غرب ایران امروزى مسکن داشت. پژوهش هاى دکتر «ملیندا زدر» (M.Zeder) رئیس بخش باستان شناسى دنیاى کهن و باستان شناسى حیات وحش در موزه ملى تاریخ طبیعى و دکتر «برایان هس» (B.Hesse) از دانشگاه آلاباما واقع در بیرمنگهام (در ایالات متحده آمریکا) این نکته را بر ما آشکار مى کند که گروهى از انسان ها که از دوران نئاندرتال ها در منطقه زاگرس به شکار بز مى پرداختند، در آن برهه از زمان، دیگر به گله دارى و پرورش این حیوان رو آورده بودند.

یافته هاى آنها حاکى از تغییرى تدریجى است که در پى آن تاثیرى ماندگار هم بر گروه مردمان و هم بر زیست بوم منطقه برجاى ماند ، منطقه اى که اکنون نیز زیستگاه طبیعى بزهاى وحشى به شمار مى آید. نتایج حاصل از پژوهش هاى مذکور در شماره مورخ ۲۴ مارس سال ۲۰۰۰ نشریه «ساینس» به چاپ رسیده است. باستان شناسان مدت ها نتوانسته بودند بر سر شناسایى نخستین نمونه هاى اهلى کردن حیوانات و تعیین خاستگاه دامدارى از میان سرزمین هاى مختلف در سراسر دنیا، از نواحى حاصلخیز شرق نزدیک گرفته تا منتهى الیه آمریکاى جنوبى به توافق برسند. آنها معمولاً این گونه فرض مى کردند که حیوانات اهلى نسبت به نسل هاى قبلى یا نمونه هاى همزمان ولى وحشى خود جثه کوچکترى دارند. پژوهش تازه «زدر» و «هس» این فرض را دست کم در مورد بزها که نخستین احشام اهلى شده به دست انسان دانسته مى شوند، زیر سئوال مى برد که آیا کوچکتر شدن جثه را به راستى مى توان به عنوان نشانه اى قابل اعتماد براى یافتن اولین شواهد اهلى کردن این حیوان دانست یا خیر؟ دکتر «زدر» با مقایسه استخوان بندى بزهاى امروزى اهلى و وحشى با یکدیگر و ثبت آمار جنسیت و سن آنها، به این نتیجه رسید که جنسیت، اصلى ترین عامل موثر بر جثه حیوان است نه اهلى یا وحشى بودن آن. به علاوه او مى توانست از وضعیت جوش خوردگى بخش هایى از بقایاى استخوان بندى حیوان مرده به نتایجى در مورد سن آن به هنگام مرگ دست یابد. بنابراین توانست به الگویى براى چگونگى ذبح احشام در آن ایام براساس جنسیت آنها دست پیدا کند. بررسى این الگو، روشى جایگزین و البته قابل اعتمادتر براى ردیابى جانوران اهلى شده است. اما چگونه؟ او فرض را بر این گذاشت که یک شکارچى به دنبال شکارهاى بزرگتر مى گردد؛ پس حیوان نر بالغ که با هر بار شکار گوشت بیشترى نصیب او مى کند برایش گزینه بهترى به حساب مى آید؛ اما در مقابل یک دامدار (مانند دامداران امروزى) به فکر ازدیاد و بزرگ تر کردن گله خویش است و احتمالاً بیشتر تمایل دارد که ماده ها را به همراه چندتایى حیوان نر، براى بارور کردن آنها، تا پس از سن بلوغ نگه دارد و نرهاى دیگر را پیش از بلوغ ذبح کند و از گوشت آنها بهره مند شود.

بنابراین با دو روش کشتار حیوانات نزد شکارگران و دامداران روبه روایم که هرکدام نهایتاً باعث مى شود در میان بقایاى استخوانى جانوران، درون توده زباله هاى یک جایگاه باستانى که محل زندگى آن مردم بوده است، الگوى مخصوصى قابل ردیابى باشد. بدین ترتیب مى توان نشانه هایى از نخستین مراحل اهلى کردن حیوانات را در میان سوابق باستان شناختى شناسایى کرد که به زمانى پیش از بروز هرگونه تغییر محسوسى در جثه یا هیکل این جانوران اهلى شده مربوط مى شود.

«زدر» و «هس» با تکیه بر این روش تازه، در جایگاه باستانى ده هزارساله «گنج دره» در ارتفاعات کوهستان زاگرس نشانه هایى از روش کاملاً شناخته شده گله داران امروزى در کشتن احشام یافتند. روشى که در آن نرهاى جوان را مى کشند و ماده ها را براى مدت زمانى بیشتر نگه مى دارند. پس از قدمت یابى دقیق بقایاى استخوان هاى حیوان، نخستین هنگام اهلى کردن بز را در همین کوهستان ها در منطقه اى واقع در میان گستره طبیعى زیست این گونه جانورى دانستند. از آن دوران کهن حدود پانصد تا هزار سال که گذشت، مردم به همراه بزهایشان به سوى زمین هاى پست جنوبى به راه افتادند و این حیوان را به خارج از زیستگاه طبیعى اش حرکت دادند. گله دارى و توسعه روش هاى تولید غذا براى شکارچیان پیشین، منابع غذایى قابل اعتمادى فراهم آورد تا بتوانند جمعیت خود را افزون تر کرده و به مناطق جدید کوچ کنند.

به این ترتیب تغییراتى که انسان و زیست بومش هریک شاهد آن بودند ( ازجمله گسترش اقتصاد کشاورزى، کاهش تنوع زیستى و توسعه شهرها ) مى رفت تا از آن به بعد دیگر به بخشى لاینفک از زندگى انسان بدل شد.

اگر اصول و روشى را که دکتر زدر و دکتر هس به کار بردند، درباره شواهد مربوط به گونه هاى جانورى اهلى شده در سایر نقاط جهان نیز به کار ببندیم، احتمالاً بتوانیم آگاهى هاى بیشترى درباره تغییر بنیادى نحوه زندگى انسان کهن کسب کنیم. انسانى که پیش از آن براى مدت بیش از یک میلیون سال، شکارگرى آذوقه جوى بود، و در برهه اى از زمان به کشت زمین و دامدارى روى آورد. این تغییر عمده در سراسر تاریخ زندگى بشر یکى از اساسى ترین تحولات به شمار مى آید که بر مبناى آن مى توان دوران نوین زندگى انسان را از دوران قدیم بازشناخت.

www.mnh.si.edu/highlight/goats

نخستین دام

اختراع دامداری رویدادی اساسی در تاریخ انسان بود، اما باستان‌شناسانی که پیدایش آن را بررسی می‌کنند شاید در تاریخ‌گذاری اهلی‌سازی حیواناتی همچون گوسفند و بز اشتباه ساده‌ای مرتکب شده باشند. به اعتقاد آنها نشانه آغاز این فرآیند، نخستین ظهور حیواناتی با استخوان‌های کوچک‌تر در شواهد باستان‌شناختی است. اما آنطور که ملیندا زدر باستان‌شناس انستیتو اسمیت‌سونین، نتیجه می‌گیرد، درواقع این صرفا نشان‌دهنده تغییر روش و گلچین کردن ماده‌هاست که از نرها کوچک‌تراند.

دکتر زدر با استفاده از معیاری متفاوت یعنی اینکه گله‌ها نخستین بار چه زمانی علائمی از مدیریت انسان نشان‌ می‌دهند، دریافته است که بز و گوسفند نخستین بار خیلی پیشتر از آنچه قبلا تصور می‌شد و حدود ۱۱ هزار سال پیش اهلی شدند و اهلی شدن خوک و گاو اندکی پس از آن صورت گرفت.





نوع مطلب : مطالب درسی، 
برچسب ها :
لینک های مرتبط :

پنجشنبه 30 دی 1389
جمعه 30 تیر 1396 03:12 ق.ظ
I got this web site from my pal who informed me on the topic of this web page and now
this time I am visiting this website and reading very
informative articles at this time.
شنبه 3 تیر 1396 01:31 ب.ظ
بسیار چلیپا از خود نوشتن در حالی که ظاهر شدن مناسب در آغاز
آیا نه کار درست با من پس از برخی از زمان.
جایی درون پاراگراف شما در واقع قادر
به من مؤمن متاسفانه فقط برای بسیار
در حالی که کوتاه. من هنوز کردم مشکل خود را با فراز در مفروضات و یک خواهد را سادگی به کمک پر همه کسانی معافیت.

که شما که می توانید انجام من می مطمئنا تا پایان تحت تاثیر قرار داد.
دوشنبه 25 اردیبهشت 1396 12:14 ب.ظ
This is my first time visit at here and i am in fact happy to read everthing at alone place.
پنجشنبه 24 فروردین 1396 04:46 ق.ظ
Incredible! This blog looks just like my old one! It's on a totally different
topic but it has pretty much the same layout and design. Wonderful choice
of colors!
یکشنبه 20 فروردین 1396 06:10 ب.ظ
I constantly emailed this web site post page to all my
associates, as if like to read it next my links will too.
 
لبخندناراحتچشمک
نیشخندبغلسوال
قلبخجالتزبان
ماچتعجبعصبانی
عینکشیطانگریه
خندهقهقههخداحافظ
سبزقهرهورا
دستگلتفکر


آمار وبلاگ
  • کل بازدید :
  • بازدید امروز :
  • بازدید دیروز :
  • بازدید این ماه :
  • بازدید ماه قبل :
  • تعداد نویسندگان :
  • تعداد کل پست ها :
  • آخرین بازدید :
  • آخرین بروز رسانی :
.